L-arloġġ tal-but, simbolu etern ta’ eleganza u sofistikazzjoni, għandu storja rikka li titkellem ħafna dwar in-normi u l-valuri soċjetali ta’ epoki mgħoddija. Dawn l-arloġġi kumplessi kienu aktar minn sempliċi oġġetti funzjonali; kienu riflessjoni tal-pożizzjoni soċjali ta’ ġentlom u wirt li kellu jiġi għożż minn ġenerazzjoni għal oħra. Kemm jekk magħmul mid-deheb jew mill-platinu, jew minn materjali aktar umli bħall-bronż jew il-fidda, l-arloġġ tal-but kellu valur sentimentali immens, li jittraxxendi d-differenzi ekonomiċi.
Il-vjaġġ tal-arloġġ tal-but beda fis-seklu 16 bil-miġja tal-arloġġi mmexxija bir-rebbiegħa, li mmarkaw bidla sinifikanti mill-mekkaniżmi mmexxija mill-piż. Inizjalment, dawn l-arloġġi portabbli kienu ingombranti u spiss jintlibsu bħala ġiżirajjen, iżda maż-żmien, evolvew fil-verżjonijiet eleganti u daqs but li nagħrfu llum. Sas-seklu 17, l-arloġġi tal-but kienu saru aktar raffinati u estetikament pjaċevoli, jinkorporaw disinji kkomplikati u mekkaniżmi avvanzati, inklużi allarmi.
Is-seklu 18 ra aktar avvanzi bl-introduzzjoni ta’ berings imżejna bil-ġojjelli u tiżjin bid-djamanti, li elevaw l-arloġġ tal-but għal simbolu ta’ status lussuż. Il-preċiżjoni ta’ dawn l-arloġġi tjiebet biż-żieda ta’ lanċetti tas-sekondi u tekniki ta’ lubrikazzjoni. Is-seklu 19 immarka l-quċċata tal-popolarità tal-arloġġi tal-but, b’arloġġiera rinomati bħal Heuer u Ulysse Nardin jiksbu fama. Minkejja ż-żieda fl-arloġġi tal-polz fis-seklu 20, l-arloġġi tal-but baqgħu indispensabbli f’ċerti oqsma, bħall-ferroviji, fejn iż-żamma preċiża tal-ħin kienet kruċjali.
Ix-xejriet tal-moda kellhom ukoll rwol sinifikanti fil-popolarità tal-arloġġi tal-but. Mill-ilbiesi stravaganti Zoot tas-snin tletin u erbgħin sal-ilbiesi bi tliet biċċiet tas-snin sebgħin u tmenin, l-arloġġi tal-but għamlu rimonta perjodikament. Filwaqt li l-miġja tat-telefowns ċellulari naqqset l-użu ta’ kuljum tagħhom, l-arloġġi tal-but għadhom apprezzati bħala rigali tal-irtirar u simboli tat-tradizzjoni.
Hekk kif nidħlu fil-fond fl-istorja intriganti tal-arloġġi tal-but, niskopru storja ta’ innovazzjoni, sengħa, u wirt dejjiemi li jkompli jaffaxxina u jispira.
Arloġġ tal-but kien jgħid ħafna lis-soċjetà dwar ġentlom, fir-rigward tal-pożizzjoni soċjali tiegħu u postu fis-soċjetà. L-arloġġi tal-but kienu jiġu mgħoddija bħala wirt tal-familja u xi ħaġa li raġel seta’ jgħożż, kemm jekk kienu magħmula mid-deheb jew mill-platinu. Bwiet speċjali kienu jsiru fil-ġkieket jew fil-flokkijiet biex jakkomodaw l-arloġġ. L-irġiel sinjuri kienu juru l-ġid tagħhom bit-tip ta’ arloġġ tal-but li kellhom, ġeneralment dawk li kienu għadhom kif saru sinjuri setgħu ‘jifirħu’ bit-tip ta’ arloġġ tal-but li kellhom. Madankollu, id-diviżjonijiet soċjali ma kinux ifissru li l-foqra ma setgħux ikollhom arloġġ tal-but, fil-fatt huma wkoll kienu wirtu arloġġ mingħand missierhom, iżda t-tip ta’ metall li kien magħmul minnu seta’ jvarja minn ram isfar sa fidda, iżda l-valur sentimentali kien ikun imprezzabbli.
Fis-seklu 16, l-arloġġi kienu jsiru bl-użu ta’ molol minflok piż. Arloġġi portabbli jew arloġġi tal-but kienu l-ewwel arloġġi li l-pubbliku seta’ jippossjedi, iżda ġeneralment kienu l-għonja u kienu meqjusa bħala simbolu ta’ status. Spiss, l-arloġġi portabbli kienu jitqiegħdu mal-ħajt tad-dar, iżda ma kinux verament portabbli, din l-idea ġiet xi snin wara. L-arloġġi tal-but ġew prodotti għall-ewwel darba fis-seklu 16. Dan kien fl-istess żmien bħall-invenzjoni tal-arloġġ imħaddem bir-rebbiegħa. Fil-bidu, l-arloġġi tal-but kienu skomdi u kwadri, u ġeneralment kienu jintlibsu bħala ġiżirajjen. Madwar mitt sena wara kienu jinġarru fil-but. L-iżvilupp tal-arloġġ tal-but fisser li ġew introdotti mekkaniżmi u xi arloġġi saħansitra kellhom allarmi. L-immaġni tal-arloġġ tal-but bdiet tinbidel fis-seklu 17. Saru kaxxi aktar tondi u irqaq li jinkorporaw disinji u ġeneralment għamlu l-arloġġ tal-but biċċa sengħa.
Fis-seklu 18, il-ġojjelli ntużaw bħala bearings u d-djamanti saru wkoll parti minn xi arloġġi tal-but, u b’hekk dawn saru għaljin ħafna. Iż-żejt intuża biex jillubrika u jiżgura t-tħaddim bla xkiel tal-movimenti tal-idejn. Lejn nofs is-seklu 16, l-idejn tas-sekondi żguraw l-eżattezza tal-arloġġi. Fis-seklu 19, l-arloġġi tal-but laħqu l-quċċata tal-popolarità tagħhom b’arloġġara differenti jsiru famużi, pereżempju, Heuer, Minerva, LeCoultre & Cie, Ulysse Nardin u ħafna oħrajn. Matul is-seklu 20, inħarġu ċertifikati lil arloġġara li ħolqu arloġġi tal-but preċiżi. Qabel is-seklu 20, l-arloġġi tal-but kienu l-aktar forma popolari ta’ żamma tal-ħin personali. Madankollu, il-benefiċċji tal-ilbies ta’ arloġġ tal-polz malajr dehru apparenti matul il-gwerra meta l-ħin kien meħtieġ biex jiġi aċċessat malajr. Madankollu, l-arloġġi tal-but komplew jintużaw ħafna fil-ferroviji anke hekk kif il-popolarità tagħhom naqset f’postijiet oħra.
Il-moda ddettat meta l-arloġġi tal-but saru popolari. Fis-snin tletin u erbgħin, iż-Zoot suits kienu suits kbar iżżejjed bi qalziet wesgħin miġbura fl-għekiesi u ġakketta twila b'ispallejn kbar. L-ammonti żejda ta' drapp għamlu l-istil sinjal ta' ostentazzjoni. Iż-Zoot suit kien jintlibes għal okkażjonijiet formali u spiss kien aċċessorjat b'katina twila ta' arloġġ fuq il-qalziet, żraben bil-ponta u kappell kbir tal-feltru b'rixa. Fl-aħħar tas-snin sebgħin u tmenin, suits bi tliet biċċiet għall-irġiel kienu fil-moda u dan wassal għal qawmien mill-ġdid żgħir fl-arloġġi tal-but. Fl-Istati Uniti, l-arloġġi tal-but kienu jintlibsu l-aktar fil-but tal-ġenbejn u bl-introduzzjoni tat-telefon ċellulari u l-abbiltà tiegħu li jgħid il-ħin, il-popolarità tal-arloġġ tal-but naqset xi ftit. Bħala tradizzjoni f'xi pajjiżi, arloġġi tal-but b'kaxxa tad-deheb jingħataw lil impjegat malli jirtira. Arloġġi tal-but u l-ferrovija.
Matul l-aħħar nofs tas-seklu 19, iż-żieda fil-ferrovija wasslet għall-użu mifrux ta' arloġġi tal-but u ż-żamma tal-ħin preċiż kienet essenzjali. Madankollu, f'April 1891 fuq il-Lake Shore and Michigan Southern Railway f'Kipton, Ohio seħħ inċident ferrovjarju famuż minħabba li arloġġ ta' inġinier waqaf għal 4 minuti. L-uffiċjali tal-ferrovija kkummissjonaw lil Webb C. Ball bħala l-ispettur ewlieni tal-ħin tagħhom, sabiex jistabbilixxu standards ta' preċiżjoni u sistema affidabbli ta' spezzjoni tal-arloġġi għall-kronometri tal-ferroviji. Dan wassal għall-adozzjoni fl-1893 ta' standards stretti għall-arloġġi tal-but użati fil-ferroviji. Dawn l-arloġġi tal-but ta' grad ferrovjarju kellhom jissodisfaw l-Istandards Ġenerali tal-Arloġġi tal-Ferroviji adottati fl-1893 mill-biċċa l-kbira tal-ferroviji. — L-istorja tal-arloġġ tal-but. L-ewwel arloġġ tal-but ġie ivvintat minn Peter Henlein fl-1510 f'Nuremberg, il-Ġermanja. It-Taljani kienu qed jipproduċu arloġġi żgħar biżżejjed biex jintlibsu fuq il-persuna sal-bidu tas-seklu 16. Arloġġ tal-but sar simbolu ta' ġid u status anke jekk l-arloġġi tas-seklu 16 u 17 ma kinux affidabbli ħafna iżda kienu ornamenti sbieħ! Il-kaxxi u l-arloġġi kienu magħmulin bl-idejn bir-reqqa b'disinji Franċiżi opulenti, filwaqt li d-disinji Ingliżi, Ġermaniżi u Olandiżi kienu aktar kalmi. Hekk kif saru avvanzi tekniċi, id-disinji ġew issimplifikati u l-immaġni tal-arloġġ inbidlet minn waħda mhux affidabbli għal waħda li żżomm il-ħin b'mod affidabbli. Fis-seklu 18, l-arloġġi tal-but komplew jevolvu. Il-ġojjelli kienu jintużaw bħala berings, xi kultant djamanti, iżda kif tista' timmaġina, dan għamel l-arloġġ tal-but għali ħafna. Iż-żejt kien jintuża biex jillubrika u jagħmel il-moviment bla xkiel. Fit-tieni nofs tas-seklu 18, l-arloġġi tal-but kienu prodotti bi tliet lanċetti, u b'hekk il-qari tal-ħin kien saħansitra aktar preċiż. Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, l-arloġġi tal-polz kienu preferuti peress li kienu aktar faċli biex jintlibsu, madankollu, l-arloġġ tal-but kien għadu jintlibes mal-libsa bi tliet biċċiet fis-snin ħamsin. Sa nofs is-seklu 19, l-arloġġi kienu jsiru individwalment u kienu għaljin, imbagħad eventwalment, bl-iżviluppi Amerikani fil-produzzjoni mekkanizzata tal-arloġġi, il-prezz ta' arloġġ tal-but sar orħos.
