Bhíodh meáchain throma ceangailte le slabhraí fada ag tiomáint cloig luatha. Gach lá, cuireadh an meáchan ar ais go barr an chloig, agus i rith an lae tharraing an domhantarraingt an meáchan anuas, rud a chuir na giaranna ag bogadh. Ar an drochuair, níor oibrigh sé seo ach amháin má bhí an clog suite go hingearach agus má bhí spás ann do na meáchain a chrochadh síos. Mar sin féin, chuir aireagán an phríomhsprionga ar chumas cloig a bheith iniompartha agus sa deireadh thiar thug sé tús leis an méid a dtugaimid uaireadóir póca air inniu. Fadhb amháin le príomhsprionga luatha, áfach, ná gur chaill an t-earrach cumhacht de réir mar a chas sé síos, agus mar thoradh air sin, bheadh an t-uaireadóir nó an clog níos moille agus níos moille de réir mar a chuaigh an lá ar aghaidh.
Úsáideann uaireadóirí “Fusee” [ar a dtugtar “slabhra-thiomáinte” freisin] slabhra an-tanaí a ritheann ón mbairille príomhsprionga go dtí cón gearrtha speisialta [an “fiúsee”] chun fórsa an spriongaí a rialáil agus é ag casadh anuas, mar a thaispeántar sna samplaí thíos:
De réir mar a dhífhoilsíonn an príomhsprionga, bogann an slabhra ó bharr an fhiús go dtí an bun, rud a mhéadaíonn an teannas ar an bpríomhsprionga. Bhain na sean-uaireadóirí fhiús úsáid as céimniú “imeall” agus, toisc go raibh sé suite go hingearach laistigh den uaireadóir, bhí gá go mbeadh an uaireadóir an-tiubh. De ghnáth, ní raibh na uaireadóirí seo, ar a dtugtar “fiúsanna imeall” go ginearálta, chomh cruinn lena gcomhghleacaithe níos déanaí, cé go raibh roinnt eisceachtaí suntasacha ann amhail crónóiméadar mara cáiliúil “Uimh. 4” John Harrison. B’fhéidir chun an easpa cruinnis seo a chúiteamh, ba shaothair ealaíne beagnach i gcónaí iad na fiúsanna imeall, ag baint úsáide as droichid chothromaíochta [nó “coiligh”] atá greanta agus pollta de láimh go casta agus maisiúcháin eile.
Go luath sna 1800idí, thosaigh uaireadóirí fiús á ndéanamh leis an modh éalaithe “luamháin” nua a chuir ar chumas na n-uaireadóirí a bheith níos tanaí toisc go raibh siad suite go cothrománach seachas go hingearach. Bhí na “fiúsanna luamháin” seo i bhfad níos cruinne freisin. De réir mar a tháinig na huaireadóirí chun bheith níos cruinne mar choimeádaithe ama, áfach, cuireadh níos lú béime ar iad a dhéanamh chomh healaíonta, agus is annamh a fheiceann tú mórán i slí na tholladh láimhe nó na ngreanta ar na huaireadóirí fiúsanna luamháin níos déanaí.
Chuir dearadh feabhsaithe an phríomhsprionga, chomh maith le coigeartuithe speisialta ar an roth cothromaíochta agus ar an sprionga gruaige, deireadh leis an ngá leis an bhfiús sa deireadh. Faoi 1850, bhí an chuid is mó de dhéantóirí uaireadóirí Mheiriceá tar éis an fiús a thréigean go hiomlán, cé gur lean go leor déantóirí uaireadóirí Sasanacha orthu ag déanamh uaireadóirí fiús go dtí tús an 20ú haois. Eisceacht shuntasach amháin ab ea an American Hamilton Watch Company a chinn fiús a úsáid ina gCróniméadar Mara Múnla #21 a thóg siad do Rialtas na Stát Aontaithe sna 1940idí. Is dócha gur mar gheall ar an bhfíric gur thóg siad a samhail bunaithe ar chroiniméadair Eorpacha a bhí ann cheana féin a bhí sé seo níos mó ná mar gheall ar an ngá atá le hairíonna speisialta an fhiúis.
Nóta tábhachtach amháin faoi uaireadóir fiús a fhoirceannadh: cé go mbíonn go leor fiúsanna Francacha agus Eilvéiseacha foirceannta trí pholl sa dhiailiú, bíonn an chuid is mó de na fiúsanna Sasanacha foirceannta ón gcúl cosúil le uaireadóir gaoithe eochrach “gnáth”. Tá difríocht an-tábhachtach amháin ann, áfach! Bíonn uaireadóir “gnáth” [i.e., gan fiús] foirceannta deiseal. Tá an rud céanna fíor i gcás fhormhór na n-uaireadóirí fiús a fhoirceannann trí pholl sa dhiailiú. Bíonn fiús atá foirceannta ón gcúl, áfach, ag foirceannadh i dtreo TUATHAIL. Toisc go bhfuil slabhra an fhiúis chomh leochaileach sin, is furasta é a bhriseadh má dhéanann tú iarracht an t-uaireadóir a fhoirceannadh sa treo mícheart. Mar sin, má tá aon amhras ort an fiús é d’uaireadóir nó nach ea, bí cinnte iarracht a dhéanamh é a fhoirceannadh go réidh i dtreo tuathal ar dtús!
Píosa eolais amháin eile: ní hamháin go bhfuil uaireadóirí fusee sainiúil mar gheall ar an bhfusee féin ach freisin mar gheall ar an slabhra tanaí a ritheann ón bhfusee go dtí an bairille speisialta príomhsprionga. Dá bhrí sin, tugtar "bairille leanúnach" ar uaireadóir gan fusee go ginearálta chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus uaireadóir fusee.
